Archive for the ‘Αριστοτέλης’ Category





  1. The Importance of Telos


I have already noted the connection between ethics and politics in Aristotle’s thought. The concept that most clearly links the two is that which Aristotle called telos. A discussion of this concept and its importance will help the reader make sense of what follows. Aristotle himself discusses it in Book II, Chapter 3 of the Physics and Book I, Chapter 3 of the Metaphysics.

The word telos means something like purpose, or goal, or final end. According to Aristotle, everything has a purpose or final end. If we want to understand what something is, it must be understood in terms of that end, which we can discover through careful study. It is perhaps easiest to understand what a telos is by looking first at objects created by human beings. Consider a knife. If you wanted to describe a knife, you would talk about its size, and its shape, and what it is made out of, among other things. But Aristotle believes that you would also, as part of your description, have to say that it is made to cut things. And when you did, you would be describing its telos. The knife’s purpose, or reason for existing, is to cut things. And Aristotle would say that unless you included that telos in your description, you wouldn’t really have described – or understood – the knife. This is true not only of things made by humans, but of plants and animals as well. If you were to fully describe an acorn, you would include in your description that it will become an oak tree in the natural course of things – so acorns too have a telos. Suppose you were to describe an animal, like a thoroughbred foal. You would talk about its size, say it has four legs and hair, and a tail. Eventually you would say that it is meant to run fast. This is the horse’s telos, or purpose. If nothing thwarts that purpose, the young horse will indeed become a fast runner.

Here we are not primarily concerned with the telos of a knife or an acorn or a foal. What concerns us is the telos of a human being. Just like everything else that is alive, human beings have a telos. What is it that human beings are meant by nature to become in the way that knives are meant to cut, acorns are meant to become oak trees, and thoroughbred ponies are meant to become race horses? According to Aristotle, we are meant to become happy. This is nice to hear, although it isn’t all that useful. After all, people find happiness in many different ways. However, Aristotle says that living happily requires living a life of virtue. Someone who is not living a life that is virtuous, or morally good, is also not living a happy life, no matter what they might think. They are like a knife that will not cut, an oak tree that is diseased and stunted, or a racehorse that cannot run. In fact they are worse, since they have chosen the life they lead in a way that a knife or an acorn or a horse cannot.

Someone who does live according to virtue, who chooses to do the right thing because it is the right thing to do, is living a life that flourishes; to borrow a phrase, they are being all that they can be by using all of their human capacities to their fullest. The most important of these capacities is logos – a word that means “speech” and also means “reason” (it gives us the English word “logic”). Human beings alone have the ability to speak, and Aristotle says that we have been given that ability by nature so that we can speak and reason with each other to discover what is right and wrong, what is good and bad, and what is just and unjust.

Note that human beings discover these things rather than creating them. We do not get to decide what is right and wrong, but we do get to decide whether we will do what is right or what is wrong, and this is the most important decision we make in life. So too is the happy life: we do not get to decide what really makes us happy, although we do decide whether or not to pursue the happy life. And this is an ongoing decision. It is not made once and for all, but must be made over and over again as we live our lives. Aristotle believes that it is not easy to be virtuous, and he knows that becoming virtuous can only happen under the right conditions. Just as an acorn can only fulfill its telos if there is sufficient light, the right kind of soil, and enough water (among other things), and a horse can only fulfill its telos if there is sufficient food and room to run (again, among other things), an individual can only fulfill their telos and be a moral and happy human being within a well constructed political community. The community brings about virtue through education and through laws which prescribe certain actions and prohibit others.

And here we see the link between ethics and politics in a different light: the role of politics is to provide an environment in which people can live fully human, ethical, and happy lives, and this is the kind of life which makes it possible for someone to participate in politics in the correct way. As Aristotle says at Ethics1103a30: “We become just by the practice of just actions, self-controlled by exercising self-control, and courageous by performing acts of courage….Lawgivers make the citizens good by inculcating [good] habits in them, and this is the aim of every lawgiver; if he does not succeed in doing that, his legislation is a failure. It is in this that a good constitution differs from a bad one.” This is not a view that would be found in political science textbooks today, but for Aristotle it is the central concern of the study of politics: how can we discover and put into practice the political institutions that will develop virtue in the citizens to the greatest possible extent?

  1. The Text of the Politics

Having laid out the groundwork for Aristotle’s thought, we are now in a position to look more closely at the text of the Politics. The translation we will use is that of Carnes Lord, which can be found in the list of suggested readings. This discussion is by no means complete; there is much of interest and value in Aristotle’s political writings that will not be considered here. Again, the reader is encouraged to investigate the list of suggested readings. However, the main topics and problems of Aristotle’s work will be included. The discussion will, to the extent possible, follow the organization of the Politics.




Η αναγνώριση στην “Οδύσσεια”
Η ανάρτηση αυτή αναφέρεται στις αναγνωρίσεις της Οδύσσειας και είναι απόσπασμα (όπως και η αντίστοιχη για τις αναγνωρίσεις της “Ελένης” του Ευριπίδη) από μια ευρύτερη ανάρτηση για την αναγνώριση ως λογοτεχνικό μοτίβο. Αυτονομειται, κατά κάποιον τρόπο, για χρηστικούς λόγους. Επειδή η πλήρης ανάρτηση έχει πολλά δεδομένα και αργεί να φορτώσει, πράγμα που μου δυσκολεύει το μάθημα στην τάξη.
Πρώτα πρέπει να ξεκινήσω με τον ορισμό της αναγνώρισης. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη λοιπόν, αναγνώριση ονομάζεται η μετάβαση από την άγνοια στην γνώση ως προς την ταυτότητα ενός ( το ένα πρόσωπο γνωρίζει και το άλλο δεν γνωρίζει, οπότε έχουμε απλή αναγνώριση) ή περισσότερών (αμφότερα τα πρόσωπα δεν γνωρίζουν την ταυτότητα αμφοτέρων, άρα έχουμε διπλή αναγνώριση) προσώπων. Ο Αριστοτέλης τη θεωρεί βασικό στοιχείο της τραγωδίας (το σχετικό παράθεμα είναι αντλημένο από την “Ποιητική” του, η οποία αναφέρεται στην τραγωδία) και θεωρεί πώς μπορεί να επιτευχθεί με τέσσερις τρόπους:
· με σημάδια (τα πρόσωπα αποδεικνύουν την ταυτότητα τους αναφέροντας σημάδια που μόνο εκείνα θα μπορούσαν να γνωρίζουν).
· με ανάμνηση (οι αναμνήσεις που εκφράζουν τα πρόσωπα είναι δηλωτικές της ταυτότητάς τους ).
· με συλλογισμό (τα πρόσωπα συλλογίζονται τα τεκταινόμενα στην πλοκή του μύθου και από τα συμπεράσματα που εξάγουν από τους συλλογισμούς αυτούς αναγνωρίζουν κάποιον)
· από την εξέλιξη των πραγμάτων· τον τελευταίο αυτό τρόπο ο Αριστοτέλης θεωρούσε ως τον
ανώτερο και λογοτεχνικότερο.

Η “Οδύσσεια” αποτελεί το πρώτο αφήγημα της κατηγορίας «επιστροφή του ξενιτεμένου». Ο Οδυσσέας λείπει είκοσι χρόνια από την πατρίδα και το σπίτι του· ως εκ τούτου, η αναγνώριση αποτελεί εκ των πραγμάτων ένα συχνά επαναλαμβανόμενο μοτίβο στην Οδύσσεια. Αρχής γενομένης από την αναγνώριση του Οδυσσέα από τους Φαίακες, το δεύτερο μισό της Οδύσσειας είναι μια σειρά από αναγνωρίσεις.
Στην περίπτωση των Φαιάκων, η αναγνώριση γίνεται μέσω των αναμνήσεων. Ο Οδυσσέας ως καραβοτσακισμένος ναυαγός φτάνει στο παλάτι του Αλκίνοου και δακρύζει ακούγοντας τον αοιδό του παλατιού να τραγουδάει την άλωση της Τροίας στην οποία ίδιος συνέβαλε τα μέγιστα. Οι ερωτήσεις των παρισταμένων τον οδηγούν να τους αποκαλύψει την ταυτότητά του. Η αναγνώριση αυτή είναι εξαιρετικά σημαντική γιατί είναι κατά κάποιο τρόπο και αυτοαναγνώριση. Αφηγούμενος την ιστορία του, ο Οδυσσέας ανακτά και την ταυτότητα του· παύει να είναι ο ικέτης, γυμνός ναυαγός και συνδέεται ξανά τον ηρωικό και πολυμήχανο εαυτό του, στοιχείο εξαιρετικά πολύτιμο για αυτόν ώστε να αντιμετωπίσει με επιτυχία τις δοκιμασίες που τον περιμένουν στο Ιθάκη.
Όλες οι επόμενες αναγνωρίσεις συμβαίνουν στην Ιθάκη. Μεταμορφωμένος σε γέρο, ο Οδυσσέας δεν δίνει «γνωριμιά» στον Εύμαιο, αρχικά γιατί δεν ξέρει αν μπορεί να τον εμπιστεύεται κι έπειτα για να διασφαλίσει την μυστικότητα του σχεδίου του. Έτσι η πρώτη αναγνώριση είναι αυτή μεταξύ Οδυσσέα και Τηλέμαχου. Ο Οδυσσέας δεν χρειάζεται να αναγνωρίσει τον Τηλέμαχο παρόλο που δεν τον έχει δει ποτέ ενήλικο, γιατί η Εύμαιος και η χαρά με την οποία τον υποδέχεται αποκαλύπτουν την ταυτότητα του. Ο Τηλέμαχος αναγνωρίζει κατά την εξέλιξη των πραγμάτων τον πατέρα του. Όταν εκείνος κρίνει σκόπιμο, παίρνει την κανονική μορφή του και του αποκαλύπτει την ταυτότητά του. Η λαχτάρα του Τηλέμαχου να συναντήσει επιτέλους των πατέρα του τον οδηγεί άμεσα στην αναγνώρισή του
Μια ιδιότυπη αναγνώριση, παρενθετικά, έχουμε στον δρόμο του Οδυσσέα για το παλάτι. Ο γηραλέος σκύλος του Οδυσσέα, ο Άργος, δεν ξεγελιέται από την μεταμφίεση του αφεντικού του που πριν φύγει για την Τροία που τον πήγαινε κυνήγι· Τον αναγνωρίζει, κουνώντας την ουρά του ως ένδειξη χαιρετισμού, λίγο πριν ξεψυχήσει.· και τον βάζει άθελα του σε κίνδυνο να προδοθεί, καθώς τα δάκρυα τον πλημμυρίζουν.

Οδυσσέας και Πηνελόπη
Αν η πρώτη αναγνώριση, με τον Τηλέμαχο, ήταν σημαντική γιατί τον σύνδεσε με τον γιό του και του πάρασχε ένα πολύτιμο συμπαραστάτη, η επόμενη αναγνώριση είναι σημαντικότερη για δυο λόγους. Αφενός, γιατί είναι το πρελούδιο της επόμενης, της κυρίαρχης αναγνώρισης του έπους, εκείνης με την Πηνελόπη· κι αφετέρου, γιατί επανασυνδέει τον Οδυσσέα με τον “οίκο” του, η λέξη με την ομηρική της σημασία. Η παραμάνα του Οδυσσέα, η Ευρύκλεια, αναγνωρίζει τον μεταμορφωμένο Οδυσσέα από ένα σημάδι στο σώμα του, μια ουλή που απέκτησε στο πόδι του μικρός· και χρειάζεται να επιστρατεύσει όλη του την πειθώ ο Οδυσσέας για να μην τον προδώσει από τον ενθουσιασμό της, στερώντας του το στοιχείο του αιφνιδιασμού έναντι των μνηστήρων…
Οι οποίοι μνηστήρες, όπως νωρίτερα ο Εύμαιος και ο Φιλοίτιος στους οποίους αποκαλύπτει ο ίδιος ο Οδυσσέας την ταυτότητά του για να τον βοηθήσουν, αναγνωρίζουν κι αυτοί τον Οδυσσέα από την καλή και, κυρίως, από την ανάποδη, από το βέλος του που μπήγεται στο λαρύγγι τους. Αλλά, αυτές οι αναγνωρίσεις δεν σχετίζονται με το λογοτεχνικό μοτίβο και δεν μας νοιάζουν εδώ. Αντίθετα, η αναγνώριση του Οδυσσέα από την Πηνελόπη είναι ένα από τα σημαντικότερα συμβάντα όλης της Οδύσσειας. Γιατί η αποδοχή από την σύντροφο, την γυναικεία αγκαλιά που περιμένει τόσα χρόνια και ο μοιρασμένος ύπνος στη συζυγική κλίνη είναι αυτά που θα ολοκληρώσουν τον νόστο. Η Πηνελόπη είναι προετοιμασμένη από τον ίδιο τον Οδυσσέα, που παριστάνοντας τον γέρο της φέρνει νέα για τον εαυτό του (έχοντας κι αυτός τη δική του κρυφή ατζέντα καθώς εφαρμόζει ένα άλλο λογοτεχνικό μοτίβο, “το δοκίμι της αγάπης”) και την έχει πληροφορήσει ότι γρήγορα θα επιστρέψει ο άντρας της. Αλλά αυτή, συνηθισμένη να ακούει μεγάλα λόγια που δεν επαληθεύονται, δεν του δίνει σημασία. Κι όταν όλο χαρά η Ευρύκλεια της ανακοινώνει πως γύρισε ο άντρας της, αυτή είναι μεν συναισθηματικά έτοιμη να αποδεχθεί το γεγονός, αλλά, ως άξια γυναίκα του πολυμήχανου και καχύποπτου μέχρι αποδείξεως του εναντίου άντρα της, δεν επιτρέπει στα συναισθήματα της να καθυποτάξουν την λογική της. Ποιός ξέρει πόσους λαγούς με πετραχήλια της τάξανε, της γυναίκας! Κατεβαίνει. Λοιπόν, από το δωμάτιο της και υποδέχεται ψυχρά τον Οδυσσέα προσπαθώντας να κερδίσει χρόνο μέχρι να βεβαιωθεί. Ο Οδυσσέας (ψευτο)θυμωμένος από την ψυχρότητα της γυναίκας του που είκοσι χρόνια ονειρευόταν, απειλεί ότι θα κοιμηθεί σε άλλο δωμάτιο. Γιατί “όσοι ταξίδεψαν γυρεύουν την Ιθάκη” και τους φαίνεται κάπως δυσσάρεστο η Ιθάκη να μην τους καλοδέχεται.

Και η Πηνελόπη έχει την ευκαιρία να ανακαλύψει την απάντηση που ψάχνει. Προστάζει να βγάλουν το συζυγικό κρεβάτι και να το στρώσουν σε άλλο δωμάτιο, ελπίζοντας προφανώς να αντιδράσει εκείνος όπως τελικά αντέδρασε. Ο Οδυσσέας οργίζεται που τον κοροϊδεύει, καθώς έχει φτιάξει το κρεβάτι ο ίδιος κι είναι καρφωμένο πάνω σε ένα κορμό ελιάς, άρα δεν είναι δυνατό να μετακινηθεί. Η γνώση αυτής της λεπτομέρειας που μόνο ο πραγματικός Οδυσσέας θα γνώριζε είναι το σημάδι που ψάχνει η Πηνελόπη. Η οποία ζητάει “γιρλάντες” και “μπάντες” που “ήρθε ο καλός” της.

Η επιστροφή ολοκληρώνεται, η “Οδύσσεια” τελειώνει…

‘Ολη; Όχι. Ο Όμηρος εφαρμόζει κι εδώ την τεχνική της κλιμάκωσης- αποκλιμάκωσης όπως έκανε και με την περιγραφή της καταιγίδας που εξαπέλυσε ο Ποσειδώνας εναντίον του Οδυσσέα στην ραψωδία ε΄. Ο γερο-πατέρας του Οδυσσέα, ο Λαέρτης, έχει αποτραβηχτεί στα χτήματα του, τσακισμένος από την απουσία του γιού του και τις φρικαλεότητες των μνηστήρων. Ο Οδυσσέα εμφανίζεται και στην αρχή- αναίτια εντελώς- με μια λίγο διεστραμμένη αίσθηση του χιούμορ, παριστάνει ένα Κρητικό έμπορο που του λέει ότι ο γιός του θα έρθει σύντομα. Στο κλάμα του πατέρα του, ο Οδυσσέας παρατάει το θέατρο και αποκαλύπτει κλαίγοντας την ταυτότητά του. Αντάξιος της καχύποπτης διάθεσης ως προς τα πράγματα του γιού του (και της νύφης του!), ο Λαέρτης δεν πείθεται. Η αναγνώριση επιτυγχάνεται κι εδώ με σημάδια. Ο Οδυσσέας απαριθμεί τα δέντρα που όταν ήταν παιδάκι είχε φυτέψει μαζί με τον πατέρα του και ο Λαέρτης πέφτει στην αγκαλιά του.